Pazarcık'ta en çok yaylası olan köy Bozlar'dır. Köye ait 13 yayla vardır. Bunlardan 7'sine bahar aylarında, 6'sına yaz aylarında gidilir. Köyün yaylalarını İbrahim Şenpınar'a sorduk.

Maksudî (Ali Matur), 40 yılı aşkın bir süredir ülkesinden, köyünden ve yaylasından uzakta yaşıyor. O, 15 yaşına kadar Kandil ve Engizek yaylasına gidiyor. Her yıl hayatının beş ayı bu iki yaylada geçiyor. Şair, Engizek yaylalarına olan özlemini şöyle dile getiriyor:

20. yüzyılda yaşanan dramatik olaylardan biri aşk acısıyla ölen Haydke Xelîl'dir. Haydo 18 yaşında, iyi at süren bir delikanlıdır. Düğünlerde moyînı ile cirite giren ve boş bir ova bulduğunda onu şimşek gibi süren bir gencin acı dolu hikayesi...

Burası Engizek dağı... Yüksekliği 2800 metredir. Bu dağ, Pazarcık ve Elbistan arazisinin ortasına düşer. Uzunluğu 60 km, genişliği 40 km'dir.

"Ev malbat devê guran digire" (Bu aile kurdun ağzını bağlıyor). Elbistan ve Pazarcık köylerinde böyle tanımlanan çok sayıda aile vardır. Çünkü, yüzlerce yıl sürekli hayvancılık yapan bir toplumuz. Kurtların hayvanlara zarar vermemesi için ortaya çıkan bir inanç veya yöntemdir. Kurdun ağzını bağlama teknikleri aileden aileye farklılık gösterir. Bu yazıda 1987 senesinde Hakka giden Êsê Molê Hase'yi ve onun yöntemini anlatacağız. O, ses sanatçısı Simo'nun nenesidir. Paris'e gittik ve Simo'yu dinledik. O; nenesini, kurtlarla yaşadıkları anıları ve nenesinin bıçağını anlattı. Okuyacaklarınız fantezi romanlarından birer alıntı değildir. Toplumumuzda yaşanan gerçeklerdir.

Burası Gökçayır coğrafyası içinde yer alan Mergê Gir mevkisi. Gökçayır bölgesi; Pazarcık'ta Zînkone Juri, Merg, Beşoylon, Hamûton ve Xirêwa isimli mezra, köy ve alanlardan oluşur. Mergê Gir da bu alanlardan bir tanesidir. Peki bu fotoğraf bize başka hangi bilgileri vermektedir? Buyrun beraber bakalım...

Engizek dağının bittiği yerde Yılan Obası, Yılan Obası'nın bittiği yerde de Koç dağı başlar. İşte tam orada kutsal bir ardıç ağacı vardır. O, doğaya inanan Kürtler için Diş Ziyareti'dir. Kürtler bu ağaca "Ziyareta Didanan" der. Gidiş-geliş 600 km yol yaparak Haci Taş'ın yanına gittik. Taş, hem ziyareti anlattı, hem de ardıç ağaçlarının yayla toplumu için faydalarını dile getirdi.

1940 yılında Engizek yaylasında bir genç öldü. 17 yaşındaydı. Kızkardeşi eline bıçağını aldı ve abisinin başucuna giderek gulîlerini keserek kurban etti. Bir gencin acısı ve bir geleneğin dışa vurumu... Genç yaşında Hakka giden Hisenî Olkî Îwe'nin öyküsünü Avukat Sait İkizer anlattı, Firaz Baran yazdı. Evet, coğrafyamızda sadece politik acılar değil, sosyal acılarımız da çoktur ve bunlar manevi kodlarımızı oluşturan temel olgulardandır. Çok önemli bir bilgi de şu: 1940'ta saçlarını kurban eden kızkardeş de bu fotoğrafta yer almaktadır.

Firaz Baran sordu, Yusuf Yazgılı yanıtladı. Yazgılı, Rîvon'da keçilerin 27 farklı ismini ve özelliklerini saydı. Yine keçiler üzerine söylenen ritmik bir şarkının sözlerini de paylaştı. Bir zamanlar Antep baklavasına en güzel tadı ne veriyordu? Keçi sütüyle elde edilen Rîvon tereyağı... Yazgılı, Pazarcık'ta en çok keçi besleyen bir köyden, Rîvon (Tilkiler)'dandır. Çocukluğu ve gençliği keçilerin arasında geçmiştir. Yazgılı, "Daha farklı isimler de var. Ben bu kadar hatırlayabildim" diyor.

Axşar köyünün 25 yaylası vardı. İlkbahar, yaz ve sonbahar yaylaları diye ayrılırdı. Mamadî Kefoyî Salê ile görüştük ve yaylaların isimlerini tek tek yazdık. Evet, zengin yayla kültürüne sahip Axşar (Ağcaşar)'ın yaylalarını okuyalım ve tanıyalım.

1963 yazında Engizek dağında bir kadın öldü. Adı MAYRIK'tı. Halası Nannê iki ay boyunca onun üzerine ağıt yaktı. Kimdi bu MAYRIK? Neden iki ay boyunca üzerine ağıt yakıldı? Firaz Baran, Pazarcık tarihine damga vuran bir ağıdın öyküsünü araştırdı ve yazdı. 5 gün Mayrika Mamê Karre'yi dinleyen Baran, MAYRIK ağıdının 52 kıtasını kaleme aldı. Bu yazıda ağıdı yakan Nanne'nin bir fotoğrafını da göreceksiniz.