{"type":"doc","content":[{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Donê Molê Damîrçî Xalîlî Hasan (Engizek)"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Her şehrin bir simgesi vardır. Pazarcık'ın simgesi de tarhanadır. Bir Pazarcıklı tarhanayla en güzel meyveyi değişmez. Tarhanayı sevmeyen Pazarcıklı çok azdır. Öyle ki çocuklar henüz 2-3 yaşındayken artık tarhana sevgisini içselleştirir."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Bazı olguları ele alırken „Neden“ sorusunu sormaya gerek yoktur. Tarhana sevgisi de böyle bir olgudur. Ama yine de bazı yararlarını sıralayalım..."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Bir defa, tarhanayı çerez niyetine yersin, yanında ceviz de oldu mu daha güzel olur. Cebini tarhanayla doldurup okula gidersen acıkmazsın. Kışın üşüdüğün zaman bir tarhana çorbası yapıp ısınırsın. Kışın yollar kapandı ve evde bulgurun bitti veya allah korusun ineğin hastalandı, süt vermedi diyelim... Çıkarırsın tarhanayı, çorbasıyla çocuklarını doyurursun."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Bunlar maddi yararları... Ama yine tekrarlıyorum; tarhana sevgisi nedenleri üzerinde düşünülmeyecek kadar ayrı bir yerde. Tarhana sevilmez mi?"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Şimdi tarhanayı toplu yapıp satıyorlar. İnsanlarımızın çoğu Avrupa'da olduğu için de tarhana az yapılıyor. Çünkü; hazırlığı zordur. Size bu yazıda 1950'de tarhananın nasıl yapıldığını anlatmak istiyorum."}]},{"type":"image","attrs":{"src":"https://pub-5dbeb11e76d1432da257f0a38a434685.r2.dev/uploads/1776291831221-9a600ec6-50f3-4a47-a4a3-d2929b1a4692.webp","alt":null,"title":null,"width":null,"height":null}},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Bir Ay Hazırlık Yapılır"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Tarhana hazırlığına Haziran ayında başlanırdı. İlk hazırlık yoğurt biriktirmekle oluyordu. 3 veya 4 hafta boyunca hergün yaptığımız yoğurdu çuvallara boşaltıyorduk. Tuzunu atıyorduk ve ağzını kapatıyorduk. Hergün dışa vuran kirini de temizliyorduk. Bu işlem yaklaşık bir ay sürüyordu ve böylece büyük çapta yoğurt depolanmış oluyordu. Aynı zamanda ağzı kapalı olduğu için de yoğurt katılaşıyor ve ekşiyordu."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Dövme Buğday ve Dastor Nostalji"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Haziran ayında buğdaylar biçiliyordu. Herkes buğdayını biçince bir yıl boyunca ailesine yetecek kadar un, bulgur ve tarhana için ayırıyordu, diğerini de satıyordu."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Tarhana için hazırlanan buğdayı dövme buğday deniliyor. Şimdi değirmenle yapılıyor."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Ama çok eskiden soqî, yani oyma taşın içinde buğday dövülürdü. Bu taşlar 5 kilo buğday alırdı. Tomox ile buğdayı onun içinde döverdin. Dastor ile de ezerdin."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"(Bilmeyenler için dastor'u yazalım: İki taş üstüstü indirilir, aralarında küçük bir boşluk vardır. Ortasındaki delikten bir değnek geçer. Onu dönderdiğin zaman taşlar birbirine yapışır ve böylece buğday ezilirdi. Zaten bugünkü değirmenler de onların büyütülmüş halidir.) Şimdi dastor ile çekilen eziyeti gözünüzün önüne getirin."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Şimdi tekrar konumuza dönelim..."}]},{"type":"image","attrs":{"src":"https://pub-5dbeb11e76d1432da257f0a38a434685.r2.dev/uploads/1776291853092-0fb8b9dd-89ad-45e3-a15b-04b54f8419e0.webp","alt":null,"title":null,"width":null,"height":null}},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Dövme buğdayımızı değirmenden getirdikten sonra bir naylon serip oraya boşaltıyorduk. Kepeği çıksın diye rüzgara doğru serpiyorduk. Sonra da legenlerin içine koyup yıkıyorduk."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Büyük Gün"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Tarhanın iki temel maddesi vardır: Katılaştırılan yoğurt ve dövme buğday... Bunları hazırladıktan sonra büyük ateşler yakar ve büyük kulplu kazanları üstüne indirirdik. Onları suyla doldururduk ve tuz atardık. Su kaynayınca da dövme buğdayı koyardık. Buğday da kaynıyordu. O sırada bêrik (büyük tahta kaşık) ile karıştırmaya başlıyorduk. Ama sağına soluna yoğurur gibi vurup karıştırıyorsun. O işlem de bitince legenlere koyuyorduk ve soğumasını bekliyorduk."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Buğday soğuduktan sonra bir ay boyunca hazırladığımız yoğurdu getiriyorduk. Yoğurt çok katıysa biraz süt veya ayran ya da suyla hafiften sıvı haline getiriyorsun ve buğdayla yoğurdu legende karıştırıyorsun. Bu işlem de bittikten sonra onu bir gün dinlendiriyorsun. Dinlendirdiğin yer de önemliydi. İlginç metodlar uygulanırdı. Anlatalım..."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"*"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Karıştırıp yoğurduğun buğday ve yoğurdun hepsini bir yere boşaltıyorduk. Bazen bir çukur eşip içine yaprak, dal koyar; üzerine de bezler sererdik ve oraya boşaltırdık. Bazı evlerde de özel taştan küçük havuzlar olurdu. O havuza bezler serilir ve oraya dökülürdü. Bazen de dört tane kalın ve uzun sopa yere çakardık, yine altına yaprak ve dal koyardık. Sopaların üzerine de büyük ve sağlam bir kilim atardık. Böylece bir çukur veya çuval gibi olurdu. Kilimin üstüne de beyaz bez sererdik. Yoğurduğumuzu oraya boşaltırdık. Bu üç metodta ortak bir yön vardı. Üzerini örterdik."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Ondan sonra bir veya iki gün öyle bırakıyorduk. O zamana kadar katılaşıyordu. Sonra çıkarıp seriyorduk. 2 veya 3 gün güneşin altında kalıyordu. Kuruduğu zaman da topluyorduk. Böylece yıllık tarhana da hazırlanmış oluyordu."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Tarhana Serme Günü"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Tarhanayı serme günü bütün köylerde özel bir yere sahiptir. Çünkü; o gün tam bir şenlik havasında geçer. Köyün genç kızları, gelinleri ve genç erkekleri bu işi yapardı. Erkekler kovalarla tarhanayı damların üzerine taşırdı, kızlar da onu sererdi. Serme de ayrı bir maharet ister. Tarhana bir anlamda Pazarcık'ın en önemli yiyeceği olduğu için bütün kızlar küçük yaştan itibaren öğrenirdi. Tarhana serilirken eğlence olurdu ama işin ciddiyeti elden bırakılmazdı."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"O arada şarkılar söylenir, şakalar havada uçuşurdu. O ıslak tarhananın tadı da çok güzel olurdu. Bir kişinin yarım kova yediğini bilirim. Bu hava ve moral içinde her evin tarhanası yardımlaşılarak serilirdi. Eskiden yaylaya çok gittiğimiz için bazen tarhanayı yaylada da yapardık. Çünkü; yazın yaklaşık 3 ay yaylada kalırdık."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Şu bilgiyi de aktaralım... Tarhana Temmuz ayında serilirdi. Çünkü; sıcak olurdu. Yağmur yağmazdı ve bu nedenle de erkenden kururdu."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Ayrıca, Pazarcık'ta bazı aileler tarhana yapmaz. Tarhana yapmanın onlara uğursuzluk getirdiğine inanırlar. Tarhana yaptıkları sene ailelerinin başına kötü olay geldiği söylenirdi. Ama onlar tarhana yapımında diğer ailelere yardımcı olurlardı. Onlar tarhana yapmazdı ama diğer evler onlara tarhana verirdi. Böylece onların da yıllık tarhanası çıkardı."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Tarhanada Xaror'un Yeri"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Xaror, keçi kılıyla yapılan bir çuvaldı. Keçi kılını kırpıyorsun, yıkıyorsun ve kurutuyorsun. Sonra yün tarağına vuruyorsun, birbirine geçiriyorsun ve buruyorsun (Kürdçe „rêsî“ deniyor). Ardından onu yumak yapıyorsun ve tî bodadi."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Bütün bu işlemlerden sonra keçi kılıyla xaror (çuval), konê raş (kıl çadır), ter (heybe), semer kemeri, waris (kalın ip), car ve atı süsleyen işlemeler yapıyorsun. Ben yetişene kadar bu xaror tarhana yoğurdu için halen kullanılıyordu. Ama sonra hepimiz bıraktık. Çünkü; keçi kılı bazen bulaşıyordu. Bez torbalar ve çuvallar devreye girdi."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Bu arada, az önce bahsettiğimiz car üzerine bir iki nokta belirtelim... Carre Göligon derdik. Gölig binek hayvanı demektir. Yani at, eşek, beygir ve katır. Car ise hayvanın yemliğidir. Uzun yola gittiği zaman molalarda bu car hayvanın boynuna asılırdı, yemini oranin içinde yerdi."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Tarhana Yapımında Kullanılan Malzemelerin Kürdçe İsimleri"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Ganimî Kûtoyî: Dövme Buğday"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Bêrik: Tarhana Kaşığı (Tahtadan)"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Hask: Kepçe (Tahtadan)"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Biroşê Gir ê Qulb: Büyük Kulplu Kazan"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Or: Ateş"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Çol: Çuval"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Xaror: Çuval"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Sotil: Kova"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Xo: Tuz"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Şîrik: Süt"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Most: Yoğurt"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Dav: Ayran"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Ov: Su"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Soqî: Oyma Taş"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Dastor: Küçük Değirmen"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Kilîm: Kilim"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Çot: Bez"}]}]}