{"type":"doc","content":[{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"italic"}],"text":"Sofê Mala Şekir. Meta Sof endamê Ocaxê Mala Şekir e. Dibe ku deh sal bûye. Tam nizanim. Min Meta Sof li Parîsê naskir. Em bi hev re civiyan. Min lê guhdarî kir. Li ser dîroka herême û bo baweriya me agahî û bîranînên girîng bi min re parve kir. Taybetî li ser 12ê Îlonê em axivîn. Ji ber 13 endamên malbatê dewletê girtîbû. Ez ê demên pêş de wan bîranînan jî parve bikim."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Firaz Baran"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Her inançta olduğu gibi Alevilik'te de bazı kural ve kaideleri vardır. Örneğin müsahibi olmayanlar sadece görgü ve Xızır cemine katılabilir. Diğer cemlere katılamazlar ve o cemlerdeki kararlara ortak olma hakları yoktur. "}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Musahiplik inanç kardeşliğidir. İki ailenin bir aile olması, iki canın bir can olması halidir. Örneğin iki kardeşin çocukları evlenebilir, ama iki müsahibin çocukları evlenemez. Çünkü çocuklar birbirinin kardeşi sayılır. "}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Kürtlerin tarihi ve antik inançları üzerine kitaplar yazan "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Ethem Xemgîn "},{"type":"text","text":"bizim komşumuzdu (Köln). "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"O musahipliği şöyle tanımlıyordu:"},{"type":"text","text":" "}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"italic"}],"text":"“musahipliği bir kontrol mekanizması olarak da düşünebiliriz. Diyelim ki sen bir suç işledin ve 1 yıl toplumdan uzaklaşma cezası aldın. Aynı cezayı senin müsahibin de alıyordu. O nedenle insanlar musahipleri zarar görme sin diye yaşamına dikkat ediyordu.”"},{"type":"text","text":"(1) "}]},{"type":"image","attrs":{"src":"https://pub-5dbeb11e76d1432da257f0a38a434685.r2.dev/uploads/1778930108826-ecf7e828-5f08-429a-a146-89c636809d61.webp","alt":null,"title":null,"width":null,"height":null}},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"italic"}],"text":"Ethem Xemgîn ile 2009 ve 2010 senesinde ırmak söyleşi yaptım. Bu söyleşinin bir bölümünü o zaman Pazarcık gazetesinde yayınladım. Daha sonra söyleşiyi kitaplaştırdım ve 2013 senesinde Köln kentinde kitap olarak bastık."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Peki iki insanın musahip olmasına kimler karar veriyor "},{"type":"text","text":"ve karar nasıl alınıyordu? Dêrsim bölgesinde erkekler genelde evlenmeden önce musahip oluyor. Ama Pazarcık ve Elbistan’da öyle değil. Evlendikten sonra musahip olunuyor. Pazarcık'ın Maxsan köyünden olan kaynanam "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Basa Sur (1939 doğumlu) "},{"type":"text","text":"bunun nedenini şöyle açıklıyor: "}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"italic"}],"text":"“Musahip olduğun kişiye eşinin de rızalık vermesi gerekir. Diyelim ki sen bir arkadaşınla musahip oldun. Evlenince o müsahibinle eşin geçinemez se, birbirine saygısı ve sevgisi olmazsa sorun olur. O nedenle bizim yörede musahipliğe eşler beraber karar veriyor”"},{"type":"text","text":"(2) "}]},{"type":"image","attrs":{"src":"https://pub-5dbeb11e76d1432da257f0a38a434685.r2.dev/uploads/1778930290429-9f17f032-1c0d-447b-98ce-fe35c0eb75c7.webp","alt":null,"title":null,"width":null,"height":null}},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"italic"}],"text":"Yaklaşık 60 yıl önce çekilen bir fotoğraf. "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"},{"type":"italic"}],"text":"Basa Sur"},{"type":"text","marks":[{"type":"italic"}],"text":" (1939) önde, sağ taraftaki sandalyede kucağında bir çocukla görülüyor."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Geçmişte iki ailenin musahip olmaya karar vermesi, kendi içlerinde birbirlerine rızalık vermesiyle de iş sona ermiyordu. "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Musahipliğin Cem'de yani Pir, Rêber ve Talipler huzurunda da törenle onaylanması gerekiyordu."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Ama tören yapılmadan önce de uygulanması gereken bir prosedür vardı. Paris’te yaşayan "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Sofê Mala Şekir "},{"type":"text","text":"ile bu konuda görüştüm. Pir ailesi Malê Şekır’ın yaşayan en yaşlı üyelerinden biri olan Meta Sof bu prosedürü şöyle açıklıyor:"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"italic"}],"text":"“İki aile musahip olmaya karar verince kendi Rêberine başvurur. Biz musahip olmak istiyoruz, der. Rêber o köyde yaşıyorsa onları üç ay önceden izler. Birbirlerini seviyorlar mı, birbirlerini kaldırabiliyorlar mı, bir birlerinin eksiğini kapatabiliyorlar mı? Bu sorulara yanıt arar."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"italic"}],"text":"Eğer Rêber başvuranların köyünde yaşamıyorsa o köyden bir kişiye bu izleme görevini verir. Dada bir köye geldiğinde plan yapılır. Kim musahip olacak, kim suçlu, kimin lokması dağıtılacak ve hangi cemin ne zaman yapılacağı konusun da günü gününe bir plan çıkarılır. "}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"},{"type":"italic"}],"text":"Rêber musahiplik başvurularında onay verdiği aileleri Dadaya sunar. "},{"type":"text","marks":[{"type":"italic"}],"text":"Onay vermediklerini de söyler ve bilgi verir. Birgün musahiplik töreni ve lokması için ayrılır. O gün musahiplik tö reni yapılır. İnsanların musahip olmasına sadece Dada değil, törendeki bü tün canların da onayıyla karar verilir.”"},{"type":"text","text":"(3)"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Bu karardan sonra "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"yemin içme töreni "},{"type":"text","text":"başlar. Peki "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"hangi yemin içiliyordu? "},{"type":"text","text":"Babam "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"1929 doğumluydu. "},{"type":"text","text":"Onun Dadası yani Piri Şıxraşon Ocağı’ndan "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Doxane Hemad"},{"type":"text","text":", Rêberi de "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Olî Mırtıza "},{"type":"text","text":"idi. Musahip amcam "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Oliyê Karre "},{"type":"text","text":"de bizim (Pazarcık-Pulyane Jêrı) köydendi. İkisi de Hakk’a yürüdü. Babam musahiplik töreninde içtikleri yemini şöyle anlatıyordu:"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"“Musahip olmak isteyenler törende 12 Hizmetli, hazır bulunan canlar, Rêber ve Dada huzurunda ikrar verir. Neye? Güneşe, yıldızlara ve aya... Dada ve musahip olanlar arasında şöyle bir konuşma geçer:"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"- Ro şahîda? (Güneş şahit mi?)"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"- Şahîda. (Şahit.)"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"- Stêwrik (stêrk) şahîd in? (Yıldızlar şahit mi?)"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"- Şahîd in. (Şahid.)"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"- Hîva Zer şahîd a? (Altın ay şahit mi?)"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"- Şahîda. (Şahit.) "}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Biz de bu yemini içtik. Önce dördümüzü meydana çağırdılar. Yan yana, can cana durduk. Kol kola verdik. Yol ince, kılıçtan keskindir. Hata kabul etmez. musahiplik ağırdır. Bu zor ve zahmetli dünyada kendine yoldaş seçiyorsun. Aynı zamanda sen de zor günler için ‘ben de varım’ diyorsun. O nedenle musahip olmak basit bir seçim değildi.”(4)"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Pazarcık ve Elbistan köylerinde 1970 yılına kadar musahiplik kültürü her yıl törenlerle yaşatıldı. Şixraş Dadaları 1972’de, Sinemil Dadaları da 1979’da son cemlerini yaptılar. "},{"type":"text","text":"Ondan sonra musahiplik çok az tutulur oldu."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"İsviçre’de görüştüğüm Maxsan köyünden "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Ali Menek (Olî Xalî Tullu) "},{"type":"text","text":"inançta yaşanan bir değişimi anlatıyor ve şöyle diyor:"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"italic"}],"text":"\"Hepimizin babalarının musahibi vardı. Ama bizim kuşağın ve sonraki gençlerin diyebilirim ki hemen hemen hiç birinin musahibi yok. Örneğin babamın müsahibi "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"},{"type":"italic"}],"text":"Hemkî Komke"},{"type":"text","marks":[{"type":"italic"}],"text":"’ydi. Benim musahibim yok. Abim 1946 doğumlu. Onun musahibi var. Ama 1950’den sonra doğanlar genelde musahip tutmadı.\""},{"type":"text","text":"(5)"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Kaynak "}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"1. "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Ethem Xemgin "},{"type":"text","text":"ile ırmak söyleşi yaptım ve bunu kitap olarak yayınladım. \"Neden Ali Değil de Zerdeşt\" isimli kitapta konu hakkında verdiği yanıttır."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"2. Pazarcık'ın Maxsan köyünde yaşayan kaynanam "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Basa Sur "},{"type":"text","text":"ile telefon üzerinden görüştüm. "}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"3. "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Meta Sof "},{"type":"text","text":"20. yüzyılın önemli Pir-Zakirlerinden Mistke Şekir'ın yeğenidir. Kendisiyle Paris'te görüştüm."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"4. Babam "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Nosire Olî Qumêş "},{"type":"text","text":"2019'da Hakka yürüdü. Çocukken kendisinden dinlemiştim."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"5. "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Olî Xalî Tullu "},{"type":"text","text":"ile İsviçre'de Basel yakınlarındaki bir kasabada görüştüm."}]}]}